Yanılmıyorsam, bundan sekiz yıl önce Eski Genelkurmay Başkanımız Sayın İsmail Hakkı Karadayı, İran Şahı’nın Genelkurmay Başkanı ile karşılaşır ve kısa bir sohbet yaparlar. Bu sohbetin bir kısmı basına da yansımıştı. Özet olarak Karadayı Paşa “Humeyni tüm İran çapında böyle nasıl güçlendi” deyince, İranlı eski asker şöyle der “Bizi Tahran’daki  Bazar’e Bozurg (Büyük çarşı-Kapalı Çarşı) esnafının maddi yardımları yıktı” der.  Paşamız “Niçin önlemediniz?” deyince, “Mollalara masum yardımlar diye düşündük” diyerek aymazlıklarını samimiyetle açıklar.

Ünlü Türk casusu “İngiliz Kemal” adıyla tanınan Ahmet Esat Tomruk öleli 42 yıl oluyor. Türk Milleti’nin yetenekli evlatlarından biri olan Tomruk,  I. Dünya Savaşı’nda, İstiklal Savaşı’nda ve 2. Dünya Savaşı’nda, yaptığı istihbarat çalışmalarıyla ordularımıza destek vermiş; ana dili gibi bildiği İngilizce’den dolayı da hep ‘İngiliz Kemal’ olarak anılagelmiş özverili bir memleket evladı.

Ankara’da başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere; Genelkurmay Başkanı Albay İsmet (Paşa) ve Müdafa-ı Millîye Vekili Fevzi Paşa ile görüştü. Kendisine Genelkurmay İstihbarat Şubesi’nde görev verildi. Ama asıl görev arkasından gelecekti...

Borç batağında debelenişimiz yeni değil. 150 yıl önce,  24 Ağustos 1854’de ilk kez yabancılardan borç aldık. Aldığımız parayı üretime yönelik yatırımlara harcamayınca, yine borç aldık. Bu kez aldığımız borç ile öncekinin faizini ödemeye başladık. Yabancılar, baktılar ki paraları ödenmiyor; üzerimize geldiler; hatta borcumuzu ödeyene kadar Ege’deki bir adayı işgal ettiler. Daha sonra da, 1800’lerin sonunda (adı günümüzdeki IMF gibi çokça duyulan) “Düyunu Umumiye”yi kurduk. Gelirlerimizi yabancıların kontrolüne verdik. Cumhuriyetimiz kurulduğunda, Osmanlı topraklarından ayrılan devletlerle Türkiye, Osmanlı borçlarını paylaştı. Payımıza düşen “Düyunu Umumiye” borçları, Atatürk’ün sıkı takibi ile düzenli olarak ödendi. Bu borçların son taksiti 25 Mayıs 1954’de kapatıldı.

Güneş kaybolmuş, akşamın sessizliği yavaş yavaş çöküyordu Tebriz’in üstüne. Caddelerdeki ayak sesleri, resmi dairelerin kapanmasıyla evlerine giden memurlardan geliyordu. Bir kısmı da, alış-verişten dönenlere aitti. Şehriyâr, Bânk-i Kişâvarzî (Ziraat Bankası) de yorucu bir gün geçirmiş, bir an önce eve ulaşıp anasının güzel yemeklerle donattığı sofrasına oturmayı düşünüyordu. Evlerinin bulunduğu sokağa sapacağı sırada, dün gece yarım bıraktığı şiir geldi aklına. O an ne yorgunluğu kaldı, ne de aklına takılan anasının yemeği… Durup, cebinden yarım kalan şiirin yazılı olduğu kâğıdı çıkardı. Sırtını duvara yaslayıp, şiiri tamamlamaya başladı. Akşam iyice çöküp, olanca karanlığını Tebriz’e bürüdüğü an da, o da şiirin son dizesini yazdı.

Türklüğün birlik ve beraberliğini isteyen; cehaletle kıyasıya alay eden, Türk milletinin çağın ilerisinde bir zihniyete kavuşmasını dileyen, büyük hiciv şairi Mirze Elekber Sabir (Mirza Ali Ekber Sabir) bir Azerbaycan Türküdür. Ne acıdır ki; Sabir, Anadolu’da yetirince bilinmemektedir. Onun ince alayı, cehalete fırlattığı oklar, birliğe susamış mısraları, günümüz dünyasındaki Türklüğün her halde en fazla ihtiyacı olduğu bir zamandır. Sabir, eserlerini HOPHOPNAME adlı kitapta toplamıştı. Bu eseri, 1975 yılında rahmetli Prof. Dr. A. Mecit Doğru, Türkiye Türkçesi’yle yayımladı. Rahmetli Doğru, bu eseri yayımladığında Hophopname ile ilgili olarak kendisiyle ilk röportajı TÖRE dergisi için ben yapmıştım. Bu çalışmamdan dolayı mıdır, nedir bilmem; Sabir’i hiç unutamadım. Kitabı söz gelişi değil, gerçekten yatak odamda başucumda durur. Türkiye’de ‘Sabirlik’ olaylar yaşandıkça açar okurum.

Dün gece bir düş gördüm ki, ulu Tanrı düşmanıma göstermesin. Uysalistan adlı bir ülkede yaşıyormuşum. Sağlığımda Karabayraklar adlı bir şirketin yetkilisiymişim. Sağlığımda diyorum, çünkü gördüğüm düşte ölmüşüm ve öbür dünyadayım. Mezara girdiğim gece; Münkir, Nekir meleklerinin sorduğu her soruyu anında, hiç duraksamadan cevapladım. Kendi kendime “tamam, dosdoğru cennete gideceğim” diyorum. Ben böyle hayaller kurarken, kendimi birden Sırat Köprüsü’nün ucunda buldum.

Hemen yanıbaşımızdaki bir coğrafya, bize, Türkiye’ye göre, Doğu’nun ‘ortası’ olabilir mi? Bu mümkün mü? Mısır, İsrail, Lübnan, Suriye, Irak, Ürdün, Arap Yarımadası, güneyimizde, İran ise Güneydoğumuza düşmekte... Ve bizler buraları, ne tuhaftır ki  “Ortadoğu” diye tanımlamaktayız. Bu tanımlama, Avrupa’nın ‘batısında’ olan devletler için doğru. Gerçekten, söz gelişi; İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya için bu bölge Doğu’nun ortasında... Ama Türkiye’ye göre bu bölge Doğu’nun ortasında değil. Ortadoğu sözcüğü Avrupa için doğru, bizim için yanlış!

Özel Kalem Müdürü, dakikalardır Talat Paşa’nın karşısında el pençe divan durmuş; buyruğunu bekliyordu. Oysa Talat Paşa, elindeki saate dalmış; gözü kimseyi görmüyordu.

Müdürü kendisi çağırmamış gibi; hâlâ, cep saatine bakıyordu. Bu bakış, zamanı öğrenme bakışı değildi. Yüzünde derin bir hüzün vardı.

Herkesin unutamadığı bir öğretmeni vardır. Benim de pek çok öğretmenim oldu. Ama, bunlar arasında sevgili öğretmenim Bahaeddin Ögel, belleğimden hiç mi hiç silinmedi! Silinmedi; çünkü, Türk milletinin değerlerini, onun kadar bilen, onun kadar tanıyan ve bildiklerini bilim disiplini içinde pek güzel anlatan çok az Türkolog tanıdım. O, bu milletin yetiştirdiği ender rastlanan bilgelerden birisi idi. Hayatının her dakikası derin bir sevgiyle bağlı olduğu milletinin tarihini, en güzel, en anlaşılır biçimde anlatmaya harcadı.

Atatürk millî bütünlüğe önem verir. Onun milliyetçiliği saldırgan değildir. Milliyetçiliği reddeden akımlara karşıdır. Millet egemenliğiyle bağlantılı demokrasiye gönülden inanır. Bilimde, teknikte, kültürde ilerlemeyi öngörür. Millî birlik onun için çok değerlidir. Sınıf kavgasını reddetmekle beraber emeğin sömürüsüne de karşı çıkar. Tüm Türklerin millet ve vatan şuuruyla, cumhuriyet sevgisiyle yetişmesini ister.

Bugün “Zaire” olarak da bilinen Belçika Kongosu (Kongo Bağımsız Devleti) 19. yüzyıl sonlarında acımasız bir sömürüyle karşı karşıya geldi. Bu öyle bir sömürüydü ki, sadece maddi varlıklar değil, bizzat ‘insan’ canı yok oldu; insan varlığı bitirildi! Milyonlarca insan ‘sarf malzemesi’ olarak harcandı. Günümüzün terimiyle ‘gerçek bir soykırım’ yaşandı Kongo’da!