Erdal İnönü cenazesi, bir defa daha bütün demokrat insanları bir araya getirdi. Yüz binler bu güzel insanı tek yürek olarak uğurladılar, önce Ankara’da, ardından da İstanbul’da. Dökülen gözyaşları çok samimiydi.

Erdal Bey, siyaseti kişisel bir hırs vesilesi olarak kullanmadı hiçbir zaman. 12 Eylül sonrası mecburen, üzerine binen ağır sorumlulukların karşılığını verebilmek için siyasete girdi, SHP Başkanı olarak döneme damgasını vurdu. Siyaset normal mecrasında kesintisiz aksaydı, Erdal Bey yalnız üniversitedeki fizik kürsüsüyle ve tarihle, kaleme aldığı anılarıyla, ailesiyle, entellektüel faaliyetleriyle meşgul olurdu.

Erdal Bey, sürekli olarak diğer “sözde” sol liderlerin aksine çevresini dinledi, sorumlulukları en demokratik yöntemlerle paylaştı, en demokratik yapıyı bulmaya çalıştı. Sürekli olarak solun birleşmesi gerektiğini vurguladı. Bu konuda kendi üzerine düşen çağrıları yaptı. Malum duvarlara çarptı. Herhalde dışarı yansıtmasa da bu durumu dehşetle karşıladı. İnsanların siyaset uğruna yapabileceklerini üst üste yaşaya yaşaya siyasete olan inancını da yitirdi.

Siyasette hep esprileriyle, gülücükleriyle yer aldı. Hiçbir gün insanları kırarak, ağzını bozarak, seviyeyi düşürerek sözler sarf etmedi. Çizdiği tüm kimlik ve portreyle Türkiye’de siyasi ve entellektüel yaşamda her birimize büyük dersler veren örnek bir insan oldu. Aslında standartları koruyarak da yine her şeyin zerafet içinde söylenebileceğini kanıtladı.

Koltuğuna yapışmadı. Tam tersine, ilk fırsatta o koltuğu layıkıyla sahip çıkacak birini aradı ve 90’ların başında gereğini yaptı, tüm baskılara rağmen de o koltuğa dönmedi. Ama bu kesinlikle rekabetle baş etmeyi göze alamadığından değildi. En hırslı şekilde üç kere üst üste kendisine Genel Başkanlık koltuğu için meydan okuyan Deniz Baykal’ı her defasında mağlup etmeyi başardı. İşin unutulmaz traji-komik yanı, Baykal’ın o koltuğu talep ederken “seçimde başarısız olan gider” sözlerine rücu etmesiydi!

Erdal Bey’in içinde yetiştiği o büyülü ortamı çok iyi tanırım. 1950 ve 60’larda İnönü’ye en yakın noktada çalışan iki-üç genç milletvekilinden biri olan babam Dr. Suphi Baykam defalarca Pembe Köşk’e gittim. İsmet Paşa’nın çocuklara olan sevgisini, sıcaklığını, sevecenliğini kendim yakından yaşadım. Hangi özenle küçük çocuklara, gençlere yaklaştığını normal bir vatandaşın pek anlamasına imkan yok. Pembe Köşk’te Cumhuriyet’in sadeliği, bilinci, mütevaziliği içinde, Atatürk’ün tüm manevi mirasını her hücrelerine zerkederek büyütülen Ömer, Erdal ve Özden İnönü, bu nedenle bu ülkenin mumla aradığı bir seviyeye eriştiler. Sağlam, gösterişsiz, halkını seven ve sayan, bilim, sanat ve hukukun üstünlüğüne, aydınlanmaya gönülden bağlı aileler yetiştirdiler.

Erdal Bey için sıkça kullanılan bir deyim “Bu ülkeye değil, Hollanda’ya Başbakan olmalı” cümlesiydi. Burada hangi esprili yanıtlar verdiğini çok iyi biliyoruz, ama bu sözde doğruluk payı da vardı.

1980’lerin ikinci yarısında, şeriatçı-ılımlı İslamcı çıkış, Cumhuriyeti devirme projesinin en önemli hamlesi olarak içi boş bir 141 – 142 ile içi en tehlikeli rejim yıkıcı atom parçacıklarıyla yüklü 163. maddeyi, demokrasi uğruna bir anlamda takas ederek bunları kaldırmak istediler. 1988-1990 arasında, başta Muammer Aksoy olmak üzere, Aysel – Oktay Ekşi, Türkan Saylan’la beraber SHP üstüne büyük baskı kurarak, bu suça ortak olmamasını, laik demokratik Cumhuriyet’i çökertecek bu tavizden, bu büyük gaftan uzak durmasını istedik. Erdal Bey’le bu konuyu yalnız yarı-resmi ziyaretlerde makamında görüşmedim. Kuzenimin kuzeni ile İnönü’nün torununun evli olması, kimi zaman ender de olsa bizi akraba evlerinde, daha uzun süreçlerde bir araya getirdi. Gelecekte şeriatçılığın önünün bu yasayla açılmasının bizi ne gibi tehlikelerle ve dar boğazlarla karşı karşıya bırakacağını üç saat Erdal Bey’le konuştuğumu bilirim. Erdal Bey o kadar iyi kalpli, o kadar demokrat, o kadar iyi niyetli bir insandı ki, bu sözlere de verdiği cevap şu eksende oluyordu: “Bedri Bey, bu sözünü ettiğiniz tehlikeler gerçekleşecek olsa bile, buna dur deme hakkımız yok, insanların yaymak istedikleri düşünceleri şeriatçılık olsa bile, buna tahammül etmek zorundasınız”. “Peki Erdal Bey, ülkemizin eğitim zaafları, enflasyona ezilmiş ve çaresiz olması, bu düşünceyi değiştirmez mi?”. “Hayır, hiçbir şey değiştirmez”. Belki bu yüzden Erdal İnönü Hollanda’ya yakışan başbakandı.

163 kaldırıldı, gerisi malumunuz… Solun birleşmemesi ve dış baskıların da yardımıyla felaket bu açık kapıdan girdi, devletin her kademesine kadar yükseldi.

Pazar gecemizi, devrimci gençlik gruplar ve sanatçılarla beraber, “Karanlığa Karşı Sanat” cephesinin eylemiyle, AKM ve Muhsin Ertuğrul’un yıkılmasını engellemek için yürüyüşler ve Taksim Meydanı’nda konuşmalar yaparak geçirdik. Kuşatma devam ediyor. Ama tepki gücümüzü küçümseyenlerin sonunda ağır bir tokat yiyeceklerine inanıyorum.

Emin Çölaşan, arada ender de olsa görüşüp, daha sık telefonlaşma fırsatı bulduğum, yaşayan en değerli araştırmacı gazetecimiz. Onun susturulması, okuyucularıyla buluşma haklarının elinden alınması, Türk demokrasisi ve basın özgürlüğü açısından çok önemli bir kayıp. Bu görüşlerimi daha önce de sizlerle paylaştım. Tabii ki Uğur Mumcu susturulduktan sonra, onun “Vurulduk ey Halkım, Unutma Bizi” dizelerinin çok ağır bir etkisi vardı üzerimizde.

Geçtiğimiz baharda, o heyecanlı Cumhuriyet mitinglerinin koşturmasının ortasında bir 26 Nisan günü İstanbul Mitinginden birkaç gün önce yarım asırı devirmişim… 50 Yaş! Ben çocukken, “50”, bize çok yaşlı gelirdi. Genç siyasetçiler 30 -35 yaşında olurdu. zaten o günlerde ortalama yaşam çok kısaydı. Tarancı meşhur dizelerinde “Yaş 35, yolun yarısı eder” demişti ama birçok değerli insan 60’ında ölüp gidiyordu. “Yalnız iyiler erken ölür” cümlesi o zamanlarda geçerliydi.

Tabii merkez sağın hakkı da yenmemeli… Liderlerinden, milletvekillerine, hepsini ikaz ettiğimiz pastanın büyük pay sahibi “dincilere sürekli ödünler verirsek, kaymayı durdururuz, zaten onlara yüz vermezsek, Anadolu’dan oy alamayız” diye diye bu ülkeyi tarikat cenneti haline getirmeseler, günde iki cami, beş Kur’an kursu açmasalar yobazlık hiç bu kadar kolay yayılabilir miydi? Bir tebrik de aydınlarımıza, sanatçılarımızın hatırı sayılır bir kesimine. Onlar da çözümsüzlük üretmeyi, elini taşın altına koymamayı, halkı uyarmamayı, tam tersine uyaranların dedikodusunu yapmayı, hedef olmamayı yeğleyip, yazmaya, dizilerde koşturmaya devam ettiler. Onlar “maazallah” harekete geçseler, meydan böyle boş kalır mıydı?