Şah İsmail Hatayi

Altuğ Öztürk

O Hazret (Şah İsmail Safevi), halka ve emrinde olanlara karşı adalet ve  sevcenlikle yaşadı, büyüklüğünün korkusundan  kimse halka karşı  zulum ve zorbalık kapılarını  açamazdı.

Ne kılıçlar kullandı nezaketinden
Ortaya  koydu  çıplak varlığını
Ne  egemenlere  istek ve amaç   birliği
Ne kadılara  rüşvet   zayıflığı
O devride  dürüstlüğünden
Yoktu  kehribarın  çekiciliği
Her kim ki  gece  gibi  sakladı
Terazi  gibi  taşlandı
Zenginliğe  yönelen boşuna

Otuz sekiz yıl   yaşadı. Saltanat dönemi  yirmi dört yıl oldu. Memleketi Azarbaycan, Irak-ı Acem, Horasan idi. Bazen  de Diyarbakır, Belh  ve Merv 'i de  elinde  bulundururdu .

O Hazret ( Şah İsmail Safevi ),  savaş  meydanında  etkili kılıç kullanan  yırtıcı  aslan ,toplantılarda ise cevher  yağdıran bulut gibiydi. Bonkörlükte  tam ayarlı altınla  değersiz bir taş, onun gözünde  farksızdı. İradesinin yüceliğinden  deniz    ve maddeden elde etikkleri, onun bir günlük bahşişini bile karşılayamazdı. Hazinesi çoğunlukla boşdu. Avlanmaya düşkündü. Sadece aslan öldürürdü, aslan haberi getirene at ve eyer; panter haberi  getirene eyersiz at verilmesini  buyurmuştu. Aslan   ve panter öldürmeye  yanlız  giderdi...

"Feleğe  sığınan  Şah İsmail
Buluta  sığınmış  Güneş gibi
Zııl(ebced hesabıyla 930/1524) oldu tarihi  dünyadan  gidince
Güneş   oldu tarihin gölgesi "

Ahsenü't Tevarih  /Şah  İsmail  Tarihi /Rumlu (Sivaslı) Hasan   /Ardıç yayınları   sayfa 227-228

Çaldıran'dan ;

Paolo Giovilo 'nun  Türklerle İranlılar (Safeviler) arasındaki savaşla ilgili olarak  anlatıkları işte bunlardır .Söyledikleri  Şah İsmail'in salefi ve kayınpederi Uzun Hasan' ın ordusunda  hizmet etmiş olan Angiolo' nun anlattıklarına üç aşağı beş yukarı uymaktadır. Bu yazar, eğer Sultan, İsmail'in  Türkiye sınırındaki derbeyleri ve özellikle  Şah' ın düşmanları olan Kürdler tarafından   kışkırtılmamış olsaydı, hiç bir zaman İsmail'e karşı  savaşa  girişmemiş olacağını söyler .

...Safeviler düşmanın üçyüzbin civarında  olduğu  söylenen  ordusuna  aldırış   etmeden, yiğitçe  ilerlediler. Ordusunun yaklaşması  üzerine Azapların sağdan ve  soldan saflarını  açarak toplarını  ateşlemeye  başladıklarını  gören  Şah İsmail  kendi askerlerine de  aynı manevrayı   yaptırdı  ve birden bire  Osmanlı'nın sağ   kanadına saldırdı. Kanlı ve çetin bir savaştan  sonra, Hasan Paşa'yı kendi eliyle öldürdü, askerlerinin çoğunu kılınçtan geçirdi ve sağ kalanları Selim'in Yeniçerilerle  mevzilendiği  yere  kadar geri  çekilmek  zorunda  bıraktı .

...Hatta  Sinan Paşa Sultan'ın imdadına  yetişmemiş olsaydı, Selim'e  bile  istikhamlarının ortasında  saldırcaklardı ....

...Ayrıca  ölüler arasında  kocalarıyla  birlikte  omuz omuza savaşmış bir çok  silahlı  kadının cesedine rastlandı .Selim bunların kendilerine  yakışır  bir  şekilde  gömülmesini  emretti.....  7/agustos/1514

Histoıre De I'mpıre OTTOMAN  (1783 yılında  Kral'ın onayı  ile  yaynlanmıştır Paris/Fransa )  Türkçesi Şiar Yalçın /Kar  yayınları

Allah - allah, deyin, gaziler,
Gaziler, deyin şah menem.
Garşu gelin, secde kılın.
Gaziler, deyin şah menem.

Uçmakda tuti guşuyam,
Ağır leşler er başıyam,
Men sufiler yoldaşıyam
Gaziler, deyin şah menem.

Ne yerde ekersen biterem,
Handa çağırsan yeterem,
Sufiler, elin tutaram,
Gaziler, deyin şah menem.

Mensur ile darda idim,
Halil ile narda idim,
Musa ile Turda idim,
Gaziler, deyin şah menem.

Kırmızı taclı, boz atlı,
Ağır leşler nisbetli,
Yusif peyğember sifetli,
Qaziler, deyin şah menem.

HATAYİ'yem  al atlıyam,
Sözü şekerden datlıyam,
Murteza, Eli zatlıyam,
Gaziler, deyin şah menem.