Stoa Felsefesinin Günümüzdeki Önemi ve Tarihçesi -Haluk Güriz-

Stoa felsefesi “davranış tutarlılığı”yla “düşünce tutarlılığı”nın insan için önemini bildiren, gerçek anlamda bir bilgelik ahlakıdır. İnsanın insanlığına, onun değerlerine sahip çıkmak, bu arada insanın usdışından kaynaklanan eksikliklerini, sakatlıklarını, boşluklarını ussallıkla gidermek temeline dayanır. Stoa felsefesi tam anlamında bütüncül bir felsefedir. Bu felsefe sıradüzenli bilgi anlayışını yadsır, bilginin konusu olan evreni biryapılı sayar. Bilgeliğin bilinçsel gücü gerektirdiğini, bilge kişinin sürekli bir arayışla, sürekli seçimlerle kendini var ettiğini, hiçbir büyüğün kendini bir çırpıda yaratamayacağını bildirir. Stoa felsefesinde “erdem” kavramı özellikle uygulamaya dönüktür yani somuta yönelmiştir. Bu, bilgelikle sağlanmış bir dinginlik ve mutluluk öngörüsüdür. Onda her şey insanın yüce mutluluğu içindir.

Şüphesiz Albert Einstein yirminci yüzyılın en büyük fizikçisi, tüm zamanların ise en büyük fizikçilerinden biridir.  Böyle önde gelen bir şahsiyetin özelliklede yüzüncü anma yıldönümünde hataları hakkında konuşmak ukalaca gelebilir. Fakat önde gelen bilim adamlarının başarılarından ziyade yaptıkları hatalar, o zamanlardaki varsayımların iç yüzünü daha iyi anlamamızı sağlar. Ayrıca Einstein’ ın bile hata yapmış olması bilimsel hataları yapan bizler için bir avuntu kaynağı olmuştur. Amacımız büyük bilim adamları tarafından  yapılan hatalarla ilgili olarak iyi bir örnek vermektir. Sonuç olarak bilimin temelini oluşturan ve bugünkü bilgi seviyesine ulaşmamızı sağlayan bilim öncülerinin hiç hata yapmayan kişiler olarak düşünülmesi yanlıştır.

Kesinliğe nasıl varılır? Bu, Rene Descartes'in temel sorusudur. S. Toulmin, çok ilginç Cosmopolis'inde Descartes'ı kesinlikleri aramaya iten durumları ortaya koyar. Politik İstikrarsızlığın ve din savaşlarının hüküm sürdüğü bir yüzyıl olan XVII. Yüzyılın trajik durumunu vurgular. Bu, Katolik ve Protestanların dogmalar, dinsel kesinlikler adına birbirlerini öldürdükleri bir yüzyıldır. Descartes, başka çeşit bir kesinlik araştırmasına koyulmuştur, bu, bütün insanların dinlerinden bağımsız olarak paylaşabilecekleri bir kesinliktir. Kendisini, muhteşem cogito'sundan* felsefesinin çıkış noktası oluşturmaya ve bilimin tek güvenli yol olan matematik üzerine kurulmasını istemeye iten şey budur.

Biz olmasak gökyüzü, biz olmasak üzüm,

Biz olmasak üzüm göz, kömür göz, ela göz;

Biz olmasak göz ile kaş, öpücük, nar içi dudak;

Biz olmasak ray, dönen tekerlek, yıkanan buğday,

Ayın onbeşi;

Biz olmasak Taşova'nın tütünü, Kütahya'nın çinisi,

Yani bizsiz

Anne dizi, kardeş dizi, yar dizi

Güzel değildir.

Enver Gökçe